Islom dini kelgan yurtining milliy urf-odatlarini, agar ular shariatga zid boʻlmasa, rad etmagan. Aksincha, xalqlarning yaxshi an’analarini hurmat qilgan va ularni yanada ezgu mazmun bilan boyitgan. Oʻzbek xalqining mehmondoʻstligi, kattalarga hurmat, kichiklarga izzat, ota-onaga ehtirom, qoʻshnichilik haqlari va hasharchilik kabi qadriyatlarimiz dinimiz koʻrsatmalariga toʻla mos keladi.

﴿ خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ ﴾

“(Ey Muhammad!) Afvni qabul qiling, yaxshilikka buyuring va yuzsizlardan yuz oʻgiring!” (A’rof surasi, 199-oyat)

Izoh: Ushbu oyatdagi “urf” soʻzi – xalq orasida ma’qul koʻrilgan, yaxshi urf-odatlar va qadriyatlarni anglatadi. Demak, Islom dinida jamiyat ma’qullagan ezgu qadriyatlarga amal qilishga buyuriladi.

Vatanparvarlik – mushtarak qadriyat

Vatansevarlik, oʻz tugʻilib oʻsgan yurtini sevish, uni qadrlash va unga sadoqatli boʻlish har bir millatning eng oliy qadriyati hisoblanadi. Islom ta’limotida ham Vatanga muhabbat va uning tinchligini saqlash ulugʻ fazilat sifatida e’tirof etiladi.

مَا أَطْيَبَكِ مِنْ بَلَدٍ وَأَحَبَّكِ إِلَيَّ، وَلَوْلاَ أَنَّ قَوْمِي أَخْرَجُونِي مِنْكِ مَا سَكَنْتُ غَيْرَكِ

“Sen naqadar yaxshi shaharsan va menga naqadar mahbubsan! Agar qavmim meni sendan chiqarmaganda edi, mendan oʻzgada yashamas edim.” (Imom Termiziy rivoyati)

Izoh: Paygʻambarimiz alayhissalomning Makkatul mukarramaga boʻlgan bu muhitlari har bir inson uchun oʻz tugʻilib oʻsgan Vataniga, uning tuprogʻiga muhabbat qoʻyish eng oliy burch ekanligini koʻrsatadi. Milliy burch bilan diniy burch bu oʻrinda toʻliq uygʻunlashadi.

Oila, ota-ona va qarindosh-urugʻchilik rishtalari
Sharqona oilaviy qadriyatlarimizda kattalarni hurmat qilish, ota-onaga xizmat koʻrsatish va qarindoshlar bilan bordi-keldi qilish muqaddas sanaladi. Islom dini ham bu qadriyatlarni dinning ustunlaridan biri darajasiga koʻtargan.

﴿ وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا ﴾

“Rabbingiz yolgʻiz uning oʻziga ibodat qilishingizni hamda ota-onalarga yaxshilik qilishni amr etdi.” (Isro surasi, 23-oyat)

مَنْ أَحَبَّ أَنْ يُبْسَطَ لَهُ فِي رِزْقِهِ، وَيُنْسَأَ لَهُ فِي أَثَرِهِ، فَلْيَصِلْ رَحِمَهُ

“Kim rizqi kengaytirilishini va umri uzaytirilishini istasa, qarindoshlari bilan aloqani bogʻlasin.” (Imom Buxoriy rivoyati)

Oʻzbek xalqi azal-azaldan tinchliksevar, boshqa millat va elat vakillari bilan ahil-inoq yashab kelgan. Diniy bagʻrikenglik ham milliy xarakterimizning ajralmas qismidir. 

Islom tinchliksevarlik dinidir.

﴿ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً ﴾

“Ey moʻminlar! Yppalingiz toʻlaligicha sulhga (tinchlikka) kiringlar...” 

(Baqara surasi, 208-oyat)

Xulosa

Qadrli yigʻilish qatnashchilari!

Koʻrinib turibdiki, milliy qadriyatlarimiz va diniy an’analarimiz bir-birini inkor etmaydi, balki jamiyatimizda axloqiy immunitetni shakllantirishda poydevor boʻlib xizmat qiladi. 

Milliy qadriyatlarimizni e’zozlash, ularni diniy-ma’rifiy asoslarimiz bilan uygʻun holda farzandlarimiz ongiga singdirish bizning eng muhim vazifamizdir.

Oʻz tarixini, milliy qadriyatlarini va asl diniy ta’limotlarni chuqur anglagan yoshgina hech qachon yot gʻoyalar ta’siriga tushib qolmaydi. Kelajagimiz boʻlgan yoshlarimizni milliy ruhda, Vatanga sadoqat va sogʻlom e’tiqod ruhida tarbiyalashda barchamiz mas’ulmiz.

Karmana tumani "Jaloyir"  

jome masjidi imom-xatibi                                    A.Hakimov